Irani thotë se marrëveshja për t’i dhënë fund luftimeve do të çojë në rihapjen e Ngushticës së Hormuzit

Një marrëveshje me Shtetet e Bashkuara për t’i dhënë fund luftimeve në Iran është afër finalizimit dhe përfshin rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, ka deklaruar ministri i Jashtëm iranian, Seyed Abbas Araghchi.

Araghchi i tha televizionit shtetëror se marrëveshja përfshin gjithashtu heqjen e bllokadës amerikane ndaj Iranit, ndërsa bisedimet për programin bërthamor iranian do të nisin në një fazë të mëvonshme.

Zyrtarë amerikanë kanë konfirmuar disa nga detajet e marrëveshjes, duke theksuar se përfitimet ekonomike për Iranin do të varen nga përmbushja e detyrimeve të marra nga Teherani, raporton BBC.

Lufta nisi pas sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit në territorin iranian më 28 shkurt, çka nxiti Iranin të sulmonte Izraelin dhe shtetet aleate të SHBA-së në Gjirin Persik, si dhe të mbyllte praktikisht Strait of Hormuz, një nga rrugët më të rëndësishme për transportin global të naftës dhe gazit natyror të lëngshëm.

Megjithëse një armëpushim u arrit në prill, SHBA-ja dhe Irani kanë vazhduar shkëmbime sporadike zjarri, përfshirë dy raunde sulmesh reciproke gjatë kësaj jave.

Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi të enjten se kishte anuluar “sulmet e planifikuara” kundër Iranit, pasi negociatorët kishin arritur “një marrëveshje të shkëlqyer”, e cila pritet të nënshkruhet së shpejti.

Të premten, mediat iraniane publikuan disa detaje të një marrëveshjeje të supozuar me 14 pika, por Trump reagoi duke thënë se dokumenti “nuk ka asnjë lidhje me kushtet e dakorduara” dhe “nuk pasqyron të vërtetën”.

Pak orë më vonë, kryeministri i Pakistan, Shehbaz Sharif, vendi që ka ndihmuar në ndërmjetësimin e bisedimeve, tha se memorandumi i mirëkuptimit ndërmjet SHBA-së dhe Iranit ishte dakordësuar dhe priste vetëm finalizimin.

Sipas Araghchi-t, brenda Supreme National Security Council ka si mbështetës ashtu edhe kundërshtarë të kushteve të fundit të marrëveshjes.

“Për momentin duhet të presim. Nëse miratohet, marrëveshja do të nënshkruhet në distancë”, tha ai.

Izraeli nuk është pjesë e këtyre negociatave, të cilat synojnë zgjatjen e armëpushimit dhe fillimin e bisedimeve për çështje kyçe, përfshirë programin bërthamor iranian. Për dekada me radhë, vendet perëndimore e kanë akuzuar Iranin se po përpiqet të zhvillojë armë bërthamore, ndërsa Teherani i ka mohuar këto akuza, duke këmbëngulur se programi i tij ka qëllime paqësore, si prodhimi i energjisë elektrike dhe kërkimet shkencore.

Në një konferencë për gazetarët të premten, zyrtarët amerikanë thanë se marrëveshja do të mundësojë rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, ndërsa SHBA-ja do të heqë bllokadën ndaj transportit detar iranian.

Këto masa pritet të hyjnë në fuqi pothuajse menjëherë. Më pas do të pasojë një periudhë negociuese prej 60 ditësh, e fokusuar te uraniumi i pasuruar i Iranit, një material kyç për prodhimin e armëve bërthamore. Sipas zyrtarëve amerikanë, materiali do të shkatërrohet dhe do të largohet nga vendi, megjithëse mekanizmi i saktë mbetet ende për t’u përcaktuar.

Në aspektin ekonomik, SHBA-ja ka sqaruar se nuk do të ketë fonde të menjëhershme për Iranin. Kjo bie ndesh me raportimet e mëhershme iraniane që sugjeronin zhbllokimin e disa aseteve iraniane para fillimit të negociatave të plota.

Në vend të kësaj, zyrtarët amerikanë thanë se Irani do të riintegrohet gradualisht në ekonominë globale, përmes heqjes progresive të sanksioneve dhe zhbllokimit të mundshëm të aseteve të ngrira.

Marrëveshja parashikon gjithashtu që Irani të ndalojë financimin e grupeve aleate në rajon, duke iu referuar veçanërisht Hezbollah dhe organizatave të tjera të mbështetura nga Teherani në Lindjen e Mesme.

Zyrtarët amerikanë theksuan se memorandumi nuk bazohet në besim apo premtime, por në rezultate konkrete. Sipas tyre, Irani do të përfitojë ekonomikisht vetëm pasi të verifikohet se ka zbatuar detyrimet e marra.

Megjithëse SHBA-ja, Irani, Pakistani dhe Qatar, i cili gjithashtu ka luajtur rol ndërmjetësues, shprehin optimizëm të kujdesshëm, mbeten ende disa çështje për t’u zgjidhur. Versione të ngjashme të kësaj marrëveshjeje janë përfolur disa herë gjatë muajve të fundit, por nuk janë finalizuar.

Ministri iranian i Jashtëm tha se “sapo të përfundojnë fazat e fundit të negociatave, marrëveshja do të nënshkruhet dhe do të shpallet”.

“Kjo mund të ndodhë brenda ditëve në vijim. Jam shumë optimist”, deklaroi Araghchi.

Ai theksoi se pika e parë e memorandumit është heqja e bllokadës detare amerikane ndaj Iranit.

Sa i përket Ngushticës së Hormuzit – rrugë ujore përmes së cilës kalon rreth 20% e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë – Araghchi tha se administrimi i saj “nuk do të jetë më si më parë”. Që prej mbylljes së ngushticës, Irani ka kërkuar pagesa nga anijet që kalojnë aty, ndërsa SHBA-ja këmbëngul se kalimi duhet të mbetet i lirë për të gjithë transportin detar.

Zyrtari i lartë iranian shtoi se memorandumi parashikon edhe përfundimin e konfliktit ndërmjet Izraelit dhe Hezbollahut në Liban. Megjithatë, raportime të mëhershme amerikane kanë sugjeruar se Lebanon mund të mos jetë pjesë e kësaj marrëveshjeje, ndërsa Irani thuhet se ka insistuar për përfshirjen e saj.

Kryeministri i Izraelit ka deklaruar se vendi i tij do të godasë Hezbollahun nëse grupi vazhdon sulmet ndaj veriut të Izraelit.