Juristi amerikan pas verdiktit ndaj krerëve të UÇK-së: Specialja u krijua për qëllime politike, të shpërbëhet

Paul Williams, ekspert i së drejtës ndërkombëtare në Uashington, ka reaguar pas aktgjykimit të Dhomave të Specializuara të Kosovës ndaj ish-krerëve të UÇK-së, duke e cilësuar vendimin si pjesë të një përpjekjeje të Evropës për të krijuar, sipas tij, “një barazi morale mes palëve në konfliktin e ish-Jugosllavisë”.

Në një intervistë për Keida Kostrecin, Williams tha se narrativa e krijuar rreth këtij procesi, sipas tij, nuk lidhet vetëm me luftën në Kosovë, por me atë që e përshkroi si vazhdim të politikës së Evropës drejt pajtimit dhe akomodimit të Serbisë.

“Ky është në vazhdën e përpjekjes së Evropës për të krijuar një barazi morale mes palëve në konfliktin e ish-Jugosllavisë”, tha Williams.

Ai kritikoi edhe rolin e Shteteve të Bashkuara në krijimin dhe mbështetjen e Gjykatës Speciale, duke e cilësuar këtë si “një gabim të tmerrshëm nga ana e amerikanëve”.

Sipas tij, krijimi i gjykatës u ndikua nga qasja e Evropës ndaj luftërave në ish-Jugosllavi dhe nga përpjekja për të adresuar atë që ai e konsideron si dështim të Evropës për të reaguar me kohë ndaj gjenocidit dhe krimeve kundër njerëzimit.

Williams tha se, po ta kishin ditur amerikanët se si do të zhvillohej procesi dhe kush do të përfundonte i akuzuar, “nuk do të kishin pasur asnjë lidhje me këtë gjykatë”.

Williams: Nuk ekzistonte strukturë tradicionale e komandës dhe kontrollit

I pyetur nëse kishte parë prova se Hashim Thaçi dhe ish-pjesëtarët e tjerë të UÇK-së kishin kryer krimet për të cilat janë dënuar, Williams tha se ai kishte dëshmuar në mbrojtje të Thaçit dhe të akuzuarve të tjerë dhe se kishte një këndvështrim të veçantë për çështjen.

Ai u ndal te mënyra se si, sipas tij, është ndërtuar argumenti për përgjegjësinë e katër ish-krerëve të UÇK-së.

Williams tha se në shumë procese të tjera ndërkombëtare për krime lufte është dëshmuar ekzistenca e një zinxhiri të drejtpërdrejtë komandimi dhe kontrolli, ndërsa për rastin e UÇK-së ai pretendon se situata ka qenë ndryshe.

“Në situatën kaotike të veprimtarisë së UÇK-së dhe të luftës së agresionit të Serbisë kundër Kosovës, nuk ekzistonte struktura tradicionale e komandës dhe kontrollit”, deklaroi ai.

Sipas tij, në vendimin e Speciales është përdorur edhe argumenti se të akuzuarit “toleruan dhe pranuan” që krimet të ndodhnin.

Williams tha se fakti që krimet kanë ndodhur mund të jetë i qartë, por kundërshtoi mënyrën se si, sipas tij, u është atribuuar përgjegjësia katër ish-krerëve të UÇK-së.

“T’u atribuosh përgjegjësinë e komandës dhe kontrollit këtyre katër individëve nuk është vetëm një shtrembërim i madh i ligjit, por edhe një shtrembërim i madh i legjitimitetit politik”, tha ai.

Kritika për raportin mbi trafikimin e organeve

Williams e cilësoi gjithashtu si “tronditëse” mënyrën se si u krijua fillimisht gjykata speciale.

Ai pretendoi se Këshilli i Evropës kishte dalë me një raport mbi pretendimet për transplantimin dhe marrjen e organeve, të cilin e quajti “të fabrikuar”.

“Rezultoi se kjo nuk kishte ndodhur. Rezultoi se nuk përmendej fare në dosjen e prokurorisë. Dhe, natyrisht, nuk përmendej as në përmbledhjen e vendimit”, tha Williams.

Sipas tij, pasi u krijua gjykata dhe nuk u gjetën prova për atë çështje, fokusi u zhvendos te aktivitete të tjera të paligjshme dhe krime që mund t’u atribuoheshin udhëheqësve politikë të Kosovës.

Williams tha se, sipas tij, problemi kryesor qëndron në faktin se krimet e kryera ndaj popullit të Kosovës nga regjimi serb dhe forcat paraushtarake serbe nuk u hetuan nga kjo gjykatë në të njëjtën mënyrë.

Ai e interpretoi këtë si përpjekje për të krijuar “barazi morale” mes palëve në konflikt.

Paralajmëron për ndikimin në drejtësinë ndërkombëtare

Eksperti amerikan tha se mënyra e funksionimit dhe vendimi i kësaj gjykate mund të ndikojnë edhe në mekanizmat e ardhshëm të drejtësisë ndërkombëtare.

“Krijimi, funksionimi dhe vendimi i kësaj gjykate do të minojnë në mënyrë drastike përpjekjen për drejtësi legjitime nga ana e viktimave të vërteta anembanë botës”, tha Williams.

Ai përmendi edhe konfliktin në Ukrainë, duke argumentuar se viktimat e konflikteve të tjera mund të bëhen më skeptike ndaj mekanizmave ndërkombëtarë të drejtësisë nëse ekziston bindja se këto mekanizma mund të manipulohen politikisht.

Williams tha se për këtë arsye, kur të vazhdojë të këshillojë palët për mekanizmat e drejtësisë tranzicionale, do të ketë, sipas tij, “kujdes të jashtëzakonshëm” në ndërtimin e tyre.

“Qeveria e Kosovës ta shpërbëjë këtë gjykatë”

Williams u shpreh se, sipas tij, “rruga e qartë përpara” është që Qeveria e Kosovës ta shpërbëjë Gjykatën Speciale.

“Ata kanë pritur mjaftueshëm për të parë nëse kjo gjykatë do të ishte vërtet e drejtë, e depolitizuar dhe nëse do të bënte gjënë e duhur”, tha ai.

Sipas Williams, gjykata nuk ka hetuar mizoritë e kryera nga regjimi serb, përfshirë ato që lidhen me dhunën seksuale dhe dhunën me bazë gjinore.

Ai tha se tashmë ekziston edhe procesi i apelit, por sipas tij ai mund të zgjasë disa vite.

“Tani është momenti i duhur që qeveria e Kosovës të thotë: ‘Ndal, ky ishte një gabim. Kjo gjykatë u kap nga interesa politike’”, deklaroi Williams.

Ai argumentoi se Kosova mund ta ndryshojë Kushtetutën për ta shpërbërë këtë gjykatë, duke shtuar se vendimi mund të ketë pasoja edhe në stabilitetin rajonal.

Kritika ndaj SHBA-së

Williams kritikoi edhe administratën amerikane për qëndrimin ndaj Gjykatës Speciale, duke e krahasuar atë me qëndrimin e saj ndaj Gjykatës Penale Ndërkombëtare.

Sipas tij, SHBA-ja nuk është përqendruar mjaftueshëm në atë që po ndodh me një prej aleatëve të saj kryesorë në rajon.

Ai tha se, nëse administrata amerikane do të fokusohej te ndikimi që, sipas tij, tribunali dhe vendimi kanë në rajon, mund të ndërmerrte hapa për të bashkëpunuar me Kosovën për shpërbërjen e tij.

Williams kundërshton pretendimin se vendimi dëshmon funksionimin e drejtësisë ndërkombëtare

Williams iu përgjigj edhe deklaratës së Alex Whiting, ish-zëvendësprokurorit në Zyrën e Prokurorit të Specializuar, i cili e kishte përshkruar dënimin si shenjë të qëndrueshmërisë së së drejtës ndërkombëtare.

Sipas Williams, vendimi nuk dëshmon domosdoshmërisht se tribunale të tilla funksionojnë.

Ai argumentoi se gjykatat ndërkombëtare janë krijuar për të ndjekur penalisht personat që mbajnë përgjegjësinë kryesore për krimet më të rënda, ndërsa kundërshtoi atribuimin e përgjegjësisë te udhëheqja politike në rastet kur, sipas tij, nuk ka pasur mekanizma efektivë komandimi dhe kontrolli.

Williams tha se kjo, sipas tij, tregon se tribunale të tilla mund të shfrytëzohen për procese ose qëllime politike.

“Është më keq se një dështim”

Duke folur për vlerësimin e tij për Gjykatën Speciale, Williams tha se ajo është “më keq se një dështim”.

“Ajo është krijuar për t’i shërbyer politikës, qëllimit të vendosjes së një barazie morale – dhe ia ka dalë mbanë ta bëjë këtë”, tha ai.

Ai shtoi se gjykata, sipas tij, përbën edhe dështim sa i përket katarsisit të viktimave dhe kontributit në sigurinë rajonale.

Në fund, Williams tha se shpreson që Qeveria e Kosovës ta shpërbëjë këtë mekanizëm dhe që procesi global për llogaridhënie dhe drejtësi tranzicionale të rikthehet në atë që ai e konsideron rrugë të duhur.

Ai paralajmëroi se vendimi mund të ndikojë edhe në mënyrën se si historia e Kosovës dhe lufta e saj për vetëvendosje do të perceptohen në të ardhmen.

“Ky është një nga ato momente – një pikë kthese historike”, tha Williams, duke shtuar se, sipas tij, është detyrë e institucioneve politike të Kosovës të ndërmarrin veprime për të kundërshtuar atë që ai e cilësoi si padrejtësi ndaj Kosovës, popullit të saj dhe brezave të ardhshëm.