Viti 2026 po shënon ritmin më të lartë të negociatave të anëtarësimit në Bashkimin Evropian në një çerek shekulli. Në një intervistë të dhënë për rrjetin mediatik France 24, Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Kos, e ka cilësuar periudhën aktuale si “vitin e zgjerimit”, duke konfirmuar se gjatë nëntë muajve të fundit janë hapur dhe mbyllur më shumë kapituj se në çdo vit tjetër që prej dy dekadash e gjysmë.
Pavarësisht se nga vala e fundit e zgjerimit me Kroacinë në vitin 2013 nuk ka pasur anëtarësime të reja — dhe hyrjet e para nuk priten përpara vitit 2028 — procesi ka marrë një dinamikë të re institucionale.
Shqipëria mes katër vendit kryesuese të procesit
Sipas Komisioneres Kos, procesi i anëtarësimit udhëhiqet nga katër shtete, ku Shqipëria renditet në bllokun kryesor të vendeve me ecuri pozitive.
“Mali i Zi, i cili është realisht në krye, mund të përfundojë negociatat teknike në fund të vitit dhe më pas të bëhet anëtar në vitin 2028. Shqipëria është në rrugë të mbarë. Moldavia po jep gjithnjë e më shumë rezultate dhe, sigurisht, edhe Ukraina. Pra, këto janë katër vendet në krye.”, tha Marta Kos, Komisionere e BE-së për Zgjerimin për France 24.
Pavarësisht avancimit të Mali të Zi si kandidat kryesor, Kos bëri një dallim mes udhëheqësit të procesit dhe performancës më të mirë reformuese, duke veçuar Moldavinë si “studenten më të mirë” për nga ritmi i reformave, marrë parasysh nisjen e vonshme të procesit në krahasim me Ballkanin Perëndimor.
Kushtëzimi i fondeve dhe zbatimi i pabarabartë i reformave
Zbatimi jo uniform i reformave në rajonin e Ballkanit Perëndimor pritet të shoqërohet me masa financiare penalizuese nga Brukseli. Komisioni Evropian po shqyrton rialokimin e rreth 330 milionë eurove nga fondet e destinuara për rajonin, duke i zhvendosur ato nga vendet me performancë të ulët drejt atyre që përmbushin detyrimet.
Në këtë kuadër, Mali i Zi regjistron një shkallë realizimi prej 91% të reformave të kërkuara, ndërsa Bosnjë dhe Hercegovina paraqet një normë zbatimi prej 0%, si pasojë e mosratifikimit të dy marrëveshjeve kyçe nga klasa politike vendase.
“E dini, Bashkimi ynë Evropian nuk është një organizatë bamirëse. Pra, për të qenë në gjendje të ndihmojnë ekonomitë dhe shoqëritë e tyre të zhvillohen, ata duhet të zbatojnë reformat, dhe ne u japim paratë vetëm nëse ata po e bëjnë këtë.”, theksoi Marta Kos.
Ngrirje e raporteve me Serbinë pas deklaratave politike
Lidhjet diplomatike mes Brukselit dhe Beogradit mbeten të tensionuara. Komisionerja Kos bëri të ditur se ka anuluar zyrtarisht një mision të planifikuar në Serbi, pas ngjarjeve që shoqëruan funeralin e kriminelit të luftës Ratko Mlladiç.
Përfaqësuesja e BE-së nëvizoi se çështjet mbi shpejtësinë e reformave mund të diskutohen, por glorifikimi i kriminelëve të luftës dhe mohimi i gjenocidit të Srebrenicës mbeten linja të kuqe të pakapërcyeshme për shtetet anëtare. “Besimi midis shteteve anëtare të BE-së dhe Serbisë u thye edhe më shumë me glorifikimin e kriminelit të luftës Ratko Mlladiç në funeralin e tij. Ne presim që të gjithë kandidatët e BE-së, veçanërisht ata nga Ballkani Perëndimor, të ecin në rrugën e pajtimit. Por ndonjëherë kam ndjesinë se, në vend që të shërojnë plagët e së kaluarës, udhëheqësit po i hedhin kripë këtij procesi.”, deklaroi Marta Kos
