Gjashtë vjet nga arrestimi i Thaçit dhe Veselit – nga dorëheqja në Prishtinë te dënimet në Hagë, çka pritet në Apel

Sot bëhen gjashtë vjet prej kur Hashim Thaçi dhe Kadri Veseli u arrestuan dhe u dërguan në Hagë. Më 16 shtator, Specialja e dënoi Thaçin me 25 vjet burg dhe Veselin me 18. Aktgjykimi i shkallës së parë përfshin edhe Jakup Krasniqin, të dënuar me 25 vjet, dhe Rexhep Selimin, me 13. Tash vëmendja është te 27 nëntori, afati kur mbrojtja dhe Prokuroria mund ta njoftojnë gjykatën se cilat pjesë të vendimit synojnë t’i kundërshtojnë.

Më 5 nëntor 2020, Hashim Thaçi doli para gazetarëve në Prishtinë dhe njoftoi se po jepte dorëheqje nga posti i presidentit të Kosovës. Tha se ishte njoftuar për konfirmimin e aktakuzës ndaj tij. Po atë ditë, ai dhe ish-kryetari i Kuvendit, Kadri Veseli, u arrestuan nga Zyra e Prokurorit të Specializuar dhe u transferuan në Hagë.

Aktakuza ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit ishte konfirmuar më 26 tetor 2020. Arrestimet dhe transferimet e katër të akuzuarve u kryen më 4 dhe 5 nëntor. Kur dolën për herë të parë para gjyqtarit, të katërt u deklaruan të pafajshëm për të gjitha pikat.

Dy vjet e pesë muaj deri në nisjen e gjykimit

Gjykimi nisi më 3 prill 2023, rreth dy vjet e pesë muaj pas arrestimeve. Prokuroria kishte ngritur dhjetë pika të aktakuzës, katër për krime lufte dhe gjashtë për krime kundër njerëzimit. Dosja përfshinte ngjarje nga marsi i vitit 1998 deri në shtatorin e vitit 1999, në disa vende në Kosovë dhe në Kukës e Cahan, në veri të Shqipërisë.

Prokuroria përfundoi paraqitjen e provave në prill 2025. Në korrik paraqiti prova edhe Mbrojtësi i Viktimave. Nga shtatori deri në dhjetor paraqitën çështjet e tyre ekipet mbrojtëse të Thaçit dhe Krasniqit. Deklaratat përmbyllëse u mbajtën nga 9 deri më 18 shkurt 2026.

Sipas Speciales, gjyqtarët morën prova nga 273 dëshmitarë, në sallë ose me shkrim, dhe pranuan 5.467 materiale provuese. Në proces morën pjesë 156 viktima.

Çka vendosi Specialja më 16 shtator

Trupi gjykues i shpalli të katërt fajtorë për katër krime lufte: arrestim ose ndalim të paligjshëm apo arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje. Thaçit dhe Krasniqit ua shqiptoi nga 25 vjet burg, Veselit 18 dhe Selimit 13. Koha e kaluar në paraburgim u llogarit në dënimin e secilit.

Në përmbledhjen e vendimit, gjykata tha se të katërt mbajnë përgjegjësi penale për ndalimin arbitrar të 385 personave, trajtimin mizor të 49 personave, torturimin e 303 personave dhe vrasjen e 96 personave. Sipas gjyqtarëve, secili prej të akuzuarve kishte dhënë kontribut domethënës në një qëllim të përbashkët kriminal që kishte në shënjestër persona të konsideruar kundërshtarë të synimeve politike dhe ushtarake të UÇK-së.

Sipas gjykatës, mes personave të vënë në shënjestër kishte shqiptarë të Kosovës të lidhur me forca të tjera politike ose ushtarake, persona të dyshuar për lidhje me autoritetet jugosllave ose serbe, si dhe pjesëtarë të pakicave, përfshirë romë e serbë.

Në të njëjtin aktgjykim, të katërt u shpallën të pafajshëm për gjashtë pikat e krimeve kundër njerëzimit. Gjykata gjeti se Prokuroria nuk kishte provuar përtej dyshimit të arsyeshëm ekzistencën e një sulmi të përhapur ose sistematik kundër popullsisë civile, një element i domosdoshëm për ato akuza. Të akuzuarit u shpallën të pafajshëm edhe për disa incidente të veçanta të përfshira në akuzat për krime lufte.

Pse është me rëndësi 27 nëntori

Më 29 shtator, Paneli i Apelit e miratoi pjesërisht kërkesën e mbrojtjes për më shumë kohë dhe e caktoi 27 nëntorin si afat për dorëzimin e njoftimeve të apelimit. I njëjti afat vlen edhe për Prokurorinë e Specializuar. Për çështjet që lidhen me njoftimet është caktuar paneli i përbërë nga Michèle Picard, Kai Ambos dhe Nina Jørgensen.

Me njoftim, pala identifikon gabimet që pretendon se i ka bërë shkalla e parë dhe tregon çfarë vendimi kërkon nga Apeli. Argumentet e hollësishme paraqiten më pas në parashtresat e apelit. Për publikun, dokumentet që bëhen të qasshme do të tregojnë nëse palët e përqendrojnë kundërshtimin te fajësia, te gjetjet për incidente të caktuara apo te vitet e burgimit.

Ku mund të vendoset beteja e shkallës së dytë

Një nga pyetjet me peshën më të madhe për Thaçin dhe Veselin është se si trupi gjykues e lidhi secilin me qëllimin e përbashkët kriminal. Nëse mbrojtja e kundërshton këtë pjesë të vendimit, debati mund të përqendrohet te provat mbi veprimet, dijen dhe synimin e secilit. Një kundërshtim i pranuar në këtë pikë mund të ketë pasoja për vetë gjetjet mbi përgjegjësinë penale.

Një apel mund të ketë edhe objekt më të ngushtë. Mbrojtja mund të kundërshtojë gjetjet për një incident të caktuar ose mënyrën se si gjykata e ka arsyetuar masën e dënimit. Nëse ndryshon vetëm masa e dënimit, gjetja për fajësinë mund të mbetet në fuqi. Apeli mund të japë rezultate të ndryshme për të katërt, varësisht nga çështjet që ngrihen dhe provat që lidhen me secilin.

Prokuroria, nga ana e saj, mund të kundërshtojë masën e dënimeve ose pjesët e aktgjykimit ku të akuzuarit u shpallën të pafajshëm. Nëse zgjedh t’i kundërshtojë gjetjet për krime kundër njerëzimit, në qendër do të ishte arsyetimi i shkallës së parë për ekzistencën e një sulmi të përhapur ose sistematik kundër popullsisë civile. Këto janë çështje që mund të ngrihen në Apel. Njoftimet e palëve do të tregojnë se cilat prej tyre do të kundërshtohen.

Apeli mund ta konfirmojë, ndryshojë ose rrëzojë aktgjykimin dhe, në rrethanat e parashikuara me ligj, të urdhërojë rigjykim. Rëndësi do të ketë si gabimi që pretendon pala, ashtu edhe pasoja që ai mund të ketë pasur në vendim.

Thaçi pret edhe një aktgjykim tjetër në nëntor

Para afatit për njoftimet e apelimit, Thaçi ka një datë tjetër në Hagë. Më 17 nëntor është planifikuar shpallja e aktgjykimit të shkallës së parë në çështjen e veçantë për administrimin e drejtësisë, ku ai është i akuzuar bashkë me Bashkim Smakajn, Isni Kilajn, Fadil Fazliun dhe Hajredin Kuçin.

Dy datat i përkasin dy dosjeve të ndryshme. Më 17 nëntor pritet një vendim i shkallës së parë në çështjen për administrimin e drejtësisë. Më 27 nëntor skadon afati për njoftimet që mund ta çojnë aktgjykimin për krime lufte në shqyrtim në shkallë të dytë.