Avokatët britanikë i përgjigjen Speciales: Legjitimiteti varet nga aftësia për t’i zbatuar standardet në praktikë

Komiteti për të Drejtat e Njeriut i Avokatëve të Anglisë dhe Uellsit (BHRC) ka dalë me një sqarim pas reagimit të Gjykatës Speciale për raportin që e publikoi me kërkesën e Avokatit të Popullit.

Dhomat e Specializuara i kanë quajtur të pasakta disa nga interpretimet e raportit të Komitetit të të Drejtave të Njeriut të Dhomës së Avokatëve të Anglisë dhe Uellsit.

Por, BHRC thotë se ky raport ofron një vlerësim të pavarur paraprak të Dhomave të Specializuara të Kosovës, i cili u hartua me qëllim për të vlerësuar shkallën në të cilën kjo gjykatë përputhet me standardet përkatëse të të drejtave të njeriut.

Komiteti thotë se raporti është i realizuar duke vënë theks të veçantë “te pavarësia —pa kontribut nga institucioni që e ka porositur—rishikimi përdor një metodologji doktrinare, të bazuar në shqyrtim dokumentesh, e mbështetur në burime juridike primare, jurisprudencë dhe angazhim të informuar me praktikues ligjorë”.

“Megjithëse cilësohet qartë si ushtrim “paraprak”, raporti identifikon një sërë temash thelbësore që janë qendrore për legjitimitetin e drejtësisë penale ndërkombëtare bashkëkohore, përfshirë të drejtat e të akuzuarve, pavarësinë gjyqësore, drejtësinë e provave dhe barazinë e palëve. Në këtë mënyrë, ai e vendos Dhomat e Specializuara të Hagës brenda rendit kushtetues të Kosovës dhe kornizës më të gjerë ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, veçanërisht Konventës Europiane për të Drejtat e Njeriut dhe Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike, të cilat janë të inkorporuara drejtpërdrejt në ligjin e Kosovës”.

BHRC thotë se raporti gjithashtu “e vendos krijimin e Gjykatës Speciale në kontekstin e trashëgimisë së kontestuar politike dhe historike të konfliktit në Kosovë 1998–1999 dhe akuzave të mëvonshme për krime të kryera nga anëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ai thekson natyrën sui generis të gjykatës: formalisht një institucion vendor i krijuar sipas ligjit të Kosovës, por i përbërë nga gjyqtarë ndërkombëtarë, i financuar dhe i ndikuar nga aktorë ndërkombëtarë, dhe me seli në Hagë. Ky dizajn hibrid dhe në disa aspekte kontradiktor krijon sfida të veçanta, veçanërisht në lidhje me legjitimitetin, llogaridhënien dhe marrëdhënien midis standardeve ndërkombëtare dhe traditave juridike vendore. BHRC thekson se fokusi i ngushtë i KSC-së te ish-udhëheqësit e UÇK-së, trupi gjyqësor ekskluzivisht ndërkombëtar dhe mbështetja në financim dhe mekanizma emërimi të jashtëm janë bërë burime të debatit të vazhdueshëm, duke ngritur pyetje si për perceptimin ashtu edhe për realitetin e pavarësisë dhe paanshmërisë”.

Në këtë kontekst, BHRC thotë se raporti ofron një sërë vëzhgimesh paraprake të strukturuara mbi aspekte kyçe të kornizës ligjore dhe praktikës së Dhomave të Specializuara, përfshirë lirimin e përkohshëm, pavarësinë gjyqësore, pranueshmërinë e provave dhe barazinë e palëve.

“Ai konstaton se, megjithëse korniza ligjore formale e Dhomave të Specializuara është përgjithësisht e fortë dhe në shumë aspekte e përputhshme me standardet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, në zbatimin praktik shfaqen shqetësime të rëndësishme”.

“Këto përfshijnë pengesa strukturore për lirimin e përkohshëm, boshllëqe në mekanizmat për kundërshtimin e emërimeve gjyqësore dhe vendimeve administrative, tensione të krijuara nga praktikat e provave (veçanërisht lidhur me materiale të paverifikuara ose të siguruara nga burime të jashtme), si dhe pabarazi në burime dhe procedura që ndikojnë në mbrojtjen. Raporti nuk synon të nxjerrë përfundime përfundimtare, por identifikon fusha me rrezik të mundshëm dhe rekomandon shqyrtim të mëtejshëm, duke theksuar se legjitimiteti afatgjatë i Dhomave të Specializuara do të varet jo vetëm nga respektimi formal i standardeve ligjore, por edhe nga aftësia për t’i zbatuar ato në praktikë”.

Në dritën e këtyre gjetjeve, raporti paraqet një sërë rekomandimesh të synuara për forcimin e drejtësisë, transparencës dhe legjitimitetit institucional të Dhomave të Specializuara.

Ndër më kryesoret, sipas BHRC’së, janë propozimet për ndryshimin e kornizës procedurale për të lejuar kundërshtime kuptimplota ndaj funksioneve administrative dhe gjyqësore të Presidentit, si dhe futja e protokolleve të qarta për komunikimet—siç janë informimet diplomatike—për të siguruar njoftim, transparencë dhe, kur është e përshtatshme, pjesëmarrje të mbrojtjes.

BHRC rekomandon gjithashtu shqyrtim më rigoroz gjyqësor të materialeve provuese, veçanërisht kur kontestohet origjina ose zinxhiri i ruajtjes së tyre, si dhe transparencë më të madhe mbi marrëdhëniet me shtetet financuese dhe aktorë të tjerë të jashtëm.

Në fund, raporti thekson nevojën për monitorim të vazhdueshëm dhe të pavarur të proceseve gjyqësore, duke e identifikuar atë si thelbësor për vlerësimin e ndikimit kumulativ të praktikave procedurale—sidomos në lidhje me barazinë e palëve dhe drejtësinë e provave—dhe për sigurimin që Dhomat e Specializuara të përmbushin standardet e larta të drejtësisë të kërkuara si nga korniza kushtetuese e Kosovës, ashtu edhe nga e drejta ndërkombëtare e të drejtave të njeriut.