KUR MERITA KTHEHET NË ILUZION TË DIJES

Shkruan: Bedri Halimi

Ka njerëz të mirë që i kanë dhënë shumë çështjes kombëtare. Kanë sakrifikuar kohë, qetësi, familje, mirëqenie e, në raste të caktuara, edhe lirinë e tyre. Jo të gjithë kanë pasur mundësi të shkollohen shumë. Jeta, rrethanat politike dhe koha në të cilën kanë vepruar ua kanë prerë shumëkujt rrugën drejt universitetit, librit dhe formimit profesional.

Kjo nuk ua zvogëlon meritën.

Përkundrazi, ka raste kur një njeri me pak shkollë ka treguar më shumë guxim, ndershmëri dhe atdhedashuri se dhjetë njerëz me diploma.

Por ekziston një kufi që nuk duhet ngatërruar.

Merita nuk është dije.
Sakrifica nuk është kompetencë.
Atdhetaria nuk është diplomë universale për çdo fushë të jetës.

Pikërisht këtu fillon drama e disa njerëzve që, në thelb, nuk janë njerëz të këqij.

Gjatë veprimtarisë së tyre politike e kombëtare, ata kanë pasur fatin të qëndrojnë pranë njerëzve të ditur: profesorëve, shkrimtarëve, historianëve, juristëve, intelektualëve, veprimtarëve me kulturë të gjerë politike e profesionale. Kanë dëgjuar bisedat e tyre, kanë marrë pjesë në diskutime, kanë dëgjuar analiza, kanë përvetësuar shprehje, koncepte dhe mënyra argumentimi.

Dhe kjo, natyrisht, është një shkollë më vete.

Njeriu mëson edhe nga njerëzit.

Problemi lind atëherë kur qëndrimi pranë dijes ngatërrohet me zotërimin e dijes.

Të rrish njëzet vjet pranë një historiani nuk të bën historian.

Të kesh pasur mik një profesor nuk të bën profesor.

Të kesh dëgjuar një jurist duke diskutuar ligjin nuk të bën jurist.

Të kesh bashkëpunuar me intelektualë nuk do të thotë se, përmes një procesi të padukshëm, ke marrë edhe dijen e tyre.

Dija nuk transmetohet me afërsi fizike.

Ajo fitohet me lexim, studim, dyshim, verifikim, punë, disiplinë dhe, mbi të gjitha, me vetëdijen se sa më shumë mëson, aq më shumë kupton sa shumë nuk di.

Këtu qëndron dallimi i madh.

Njeriu i ditur zakonisht ka dyshime.

Gjysmëdija zakonisht ka siguri.

I pari thotë: mund të jem gabim.

I dyti thotë: unë e di.

I pari kërkon burimin.

I dyti kërkon dëgjuesin.

I pari e dëgjon kundërshtimin.

I dyti e konsideron kundërshtimin fyerje.

Dhe pikërisht kështu, me kalimin e viteve, te disa njerëz mund të krijohet një iluzion i çuditshëm. Duke qenë për një kohë të gjatë në shoqëri të njerëzve të ditur, fillojnë të besojnë jo vetëm se janë bërë të barabartë me ta në dije, por ndonjëherë edhe se i kanë tejkaluar.

Në fillim përsërisin mendimet e të tjerëve.

Më vonë harrojnë prej kujt i kanë dëgjuar.

Në fund binden se kanë qenë gjithmonë mendimet e tyre.

Kjo është një nga mënyrat më të heshtura se si lind mendjemadhësia intelektuale.

Por problemi më i madh shfaqet më vonë.

Vjen një ditë kur njerëzit e ditur që dikur i kishin pranë nuk janë më aty. Dikush largohet, dikush plaket, dikush vdes, dikush ndërpret bashkëpunimin. Rrethi ndryshon.

Njeriu mbetet vetëm me atë që ka përvetësuar.

Dhe pikërisht atëherë shihet dallimi ndërmjet dijes së fituar dhe dijes së huazuar.

Sepse mendimi i huazuar funksionon mirë përderisa pranë teje është dikush që ta korrigjon gabimin. Kur ai nuk është më, fillojnë të dalin në sipërfaqe boshllëqet.

Por njeriu që ndërkohë është bindur se di shumë, nuk i sheh më ato.

Kjo është pjesa që më shkakton më shumë keqardhje sesa zemërim.

Sepse nuk kemi domosdoshmërisht përballë një njeri dashakeq.

Kemi një njeri që nuk e di se nuk di.

Dhe ka një ndryshim të madh ndërmjet këtyre dy gjërave.

Padituria vetvetiu nuk është turp. Askush nuk di gjithçka. Edhe njeriu më i arsimuar ka fusha për të cilat duhet të heshtë e të dëgjojë.

Problemi fillon kur padituria humbet vetëdijen për kufijtë e saj.

Atëherë ajo shndërrohet në arrogancë.

Njeriu nuk pyet më.

Nuk lexon.

Nuk kontrollon.

Nuk dëgjon.

Nuk pranon korrigjim.

Ai tashmë ka një përgjigje për historinë, politikën, drejtësinë, diplomacinë, ekonominë, kulturën, fenë, luftën, paqen dhe për çdo çështje tjetër që hapet në tavolinë.

Dhe sa më pak argumente ka, aq më kategorik bëhet.

Në këtë pikë nuk kemi më mungesë dijeje. Kemi iluzionin e dijes.

Ky iluzion është shumë më i rrezikshëm se padituria e zakonshme, sepse njeriu që e di se nuk di, mund të mësojë. Njeriu që mendon se di gjithçka nuk sheh më arsye për të mësuar.

Prandaj këta njerëz më shumë më dhimbsen sesa më zemërojnë.

Më dhimbsen sepse shumë prej tyre kanë qenë njerëz të mirë.

Më dhimbsen sepse kanë dhënë kontribut.

Më dhimbsen sepse ndoshta po të ruanin modestinë që kishin dikur, do të vazhdonin të gëzonin respektin që e kishin fituar me meritë.

Por njeriu ndonjëherë e humb me mendjemadhësi atë që e ka fituar me sakrificë.

Dhe kjo është tragjike.

Sepse nuk ka asgjë të keqe të thuash “nuk e di”.

Përkundrazi.

“Nuk e di” është një nga fjalitë më intelektuale që mund të shqiptojë njeriu kur vërtet nuk di.

Ajo tregon vetëdije.

Tregon masë.

Tregon respekt ndaj dijes.

Dhe mbi të gjitha, lë derën hapur për të mësuar.

Njeriu që ka dhënë kontribut kombëtar nuk bëhet më i vogël nëse pranon se nuk është historian. Nuk i humbet merita nëse pranon se nuk është jurist. Nuk i zvogëlohet sakrifica nëse pyet një ekonomist për ekonominë, një mjek për mjekësinë apo një studiues për çështjen që ai ka kaluar një jetë duke e studiuar.

Përkundrazi, bëhet më i madh.

Sepse modestia përballë dijes është shenjë e pjekurisë.

Shoqëria jonë duhet të mësojë gjithashtu të bëjë një dallim që shpesh nuk e bën: ta nderojë kontributin e njeriut pa e shpallur atë autoritet për gjithçka.

Dikush mund të ketë qenë veprimtar i jashtëzakonshëm dhe analist i dobët.

Mund të ketë qenë atdhetar i madh dhe njohës i kufizuar i historisë.

Mund të ketë treguar guxim të jashtëzakonshëm në një kohë të vështirë dhe të mos ketë përgatitjen e nevojshme për të interpretuar çdo proces politik të sotëm.

Këto nuk e përjashtojnë njëra-tjetrën.

Nderimi i meritës nuk kërkon falsifikimin e kompetencës.

Pikërisht për këtë arsye, kur i shoh disa prej këtyre njerëzve duke folur me një siguri që dija e tyre nuk e justifikon, nuk kam dëshirë t'i përqesh.

Kam keqardhje.

Sepse e di se dikur kanë pasur pranë njerëz që mund t'u thoshin: “Këtu gabon.”

Sot ndoshta rreth tyre kanë mbetur vetëm njerëz që u thonë: “Ke të drejtë.”

Dhe ndonjëherë fatkeqësia intelektuale e njeriut nuk fillon kur mbetet pa njerëz të ditur pranë vetes.

Fillon kur mbetet vetëm me njerëz që nuk guxojnë më ta korrigjojnë.

Atëherë ai nuk e humb vetëm mundësinë për të mësuar.

Dalëngadalë humb edhe aftësinë për ta kuptuar se ka ende çfarë të mësojë.

Prandaj këta njerëz nuk duhen domosdoshmërisht urryer.

As përqeshur.

Duhet t'u kujtohet, me respektin që merita e tyre e kaluar mund ta kërkojë, një e vërtetë shumë e thjeshtë:

Kontributi të jep nder.
Përvoja të jep kujtesë.
Por vetëm dija të jep kompetencë.

Dhe njeriu është vërtet i mençur jo kur arrin në bindjen se nuk ka më nevojë për askënd, por kur, edhe pas një jete të tërë, ka madhështinë të thotë:

“Për këtë çështje, duhet të dëgjoj dikë që di më shumë se unë.”