Çfarë po ndodh me Etnën dhe pse ka aktivitet kaq intensiv vullkanik?

Mali Etna, një nga vullkanet më aktivë në botë, po përjeton një fazë të fuqishme aktiviteti në Siçili, duke shkaktuar probleme të mëdha për transportin ajror dhe mijëra udhëtarë në kulmin e sezonit turistik. Hiri vullkanik ka prekur hapësirën ajrore të rajonit dhe është zhvendosur edhe drejt Maltës, duke shkaktuar anulime dhe vonesa të fluturimeve.

Aeroporti i Katanias ka mbetur i mbyllur për të tetën ditë për shkak të rrezikut që paraqet hiri vullkanik për avionët. Autoritetet kanë vendosur kufizime në trafikun ajror për të garantuar sigurinë e udhëtarëve dhe ekuipazheve, ndërsa aktiviteti i Etnës vijon të monitorohet nga afër.

Por çfarë po ndodh në brendësi të vullkanit dhe pse aktiviteti është bërë kaq intensiv?

Sipas Marco Vicaro, profesor në Universitetin e Katanias dhe president i Institutit Kombëtar të Gjeofizikës dhe Vullkanologjisë në Itali, aktiviteti aktual lidhet me ndryshime të rëndësishme në dinamikën e brendshme të Etnës. Ai argumenton se procesi ka nisur rreth dy vite më parë, kur krateri Voragine përjetoi gjashtë episode shpërthyese të njëpasnjëshme.

“Rindezja e kraterit Voragine po shkakton ndryshime të rëndësishme në konfigurimin strukturor të vullkanit dhe kjo mund të ndikojë në sjelljen e tij të mëvonshme shpërthyese për disa vite”, është shprehur Vicaro për Corriere della Sera.

Sipas ekspertit, aktiviteti i ditëve të fundit nuk duhet parë si një ngjarje e izoluar, por si pjesë e një procesi më të gjerë që po zhvillohet në sistemin e brendshëm të vullkanit.

Pas riaktivizimit të kraterit verilindor, Nord-Est, në fund të vitit 2025 dhe aktivitetit të tij në fillim të vitit 2026, kanali kryesor i Etnës duket se ka marrë një rol edhe më të rëndësishëm në transportimin e magmës drejt sipërfaqes.

Ky kanal, sipas Vicaro, ka aftësinë të transportojë sasi të mëdha magme nga thellësitë e vullkanit dhe t’i nxjerrë në sipërfaqe brenda një kohe relativisht të shkurtër.

Një nga arsyet kryesore të intensitetit të tanishëm është edhe përbërja e magmës. Sipas të dhënave të cituara nga profesori, në qershor Etna po nxirrte magmë që ndodhej më pranë sipërfaqes dhe kishte përmbajtje më të ulët gazi, duke shkaktuar një aktivitet më pak shpërthyes.

Situata ka ndryshuar tani, pasi vullkani po nxjerr magmë që vjen nga zona më të thella dhe është më e pasur me gaz. Kjo rrit presionin brenda sistemit vullkanik dhe mund të shkaktojë shpërthime më të fuqishme, duke shpjeguar edhe sasinë e madhe të hirit të hedhur në atmosferë.

Faza e re e aktivitetit nisi më 6 gusht dhe që prej atëherë ka shkaktuar probleme të vazhdueshme në transportin ajror në Siçili. Hiri vullkanik përbën një rrezik serioz për avionët, pasi grimcat mund të dëmtojnë motorët dhe sistemet e tyre, ndaj autoritetet kanë vendosur kufizime për fluturimet.

Edhe Malta është prekur nga situata. Hiri i transportuar nga erërat ka hyrë në hapësirën ajrore malteze, duke shkaktuar ndërprerje dhe anulime të fluturimeve drejt ishullit në një periudhë kur numri i turistëve është në nivelet më të larta të vitit.

Pavarësisht spektaklit natyror që ofron Etna, aktiviteti i saj i fundit po përbën një sfidë të rëndësishme për autoritetet dhe sektorin e turizmit. Ekspertët vijojnë të monitorojnë nga afër sjelljen e vullkanit, ndërsa aeroportet dhe kompanitë ajrore po përshtatin operacionet sipas zhvillimit të aktivitetit dhe përhapjes së hirit.